Sociale Benadering bij Surplus: ‘De mens centraal’
Hoe Surplus de beweging Sociale Benadering organisatiebreed toepast in de dagelijkse praktijk
Sociale Benadering bij Surplus: ‘De mens centraal’ keyvisual
Diana Boomaars (links) en Ellen Otte (rechts)
Hoe zorg je ervoor dat mensen zich gezien blijven voelen en de regie houden over wat voor hen belangrijk is, ook als zij zorg en ondersteuning nodig hebben? Bij Surplus staat die vraag centraal in de beweging naar Sociale Benadering. Wat begon als een pilot in de wijk groeide uit tot een organisatiebrede beweging, waarin niet de kwetsbaarheid maar de mens centraal staat. Die omslag vraagt om een andere manier van werken, nieuwe rollen voor medewerkers en een actieve samenwerking met naasten. Ellen Otte, bestuurder, en Diana Boomaars, verpleegkundige en coach Sociale Benadering, vertellen hoe die beweging bewoners, naasten vrijwilligers en medewerkers dichter bij elkaar brengt.
De beweging Sociale Benadering sluit aan bij een bredere ontwikkeling in de zorg voor ouderen, waarin niet alleen de zorgvraag verandert, maar ook de manier waarop organisaties kijken naar kwaliteit van leven en de rol van naasten.
De mens zien
Vanuit de filosofie 'Zie mij' kijkt Surplus naar mensen zoals ze écht zijn: met een eigen verhaal, behoeften en dromen. Die visie de organisatie in contact met het gedachtegoed van Anne-Mei The, hoogleraar langdurige zorg en grondlegger van Sociale Benadering. ‘Uit haar onderzoek blijkt dat in de maatschappij lange tijd de focus op beperkingen lag’, vertelt Otte. ‘Mensen met een kwetsbaarheid worden vaak benaderd vanuit wat ze niet meer kunnen. De vraag wat nog wél kan, opent juist nieuwe mogelijkheden.’ Uit gesprekken met de mensen blijkt dat zij zich vaak niet serieus genomen voelen. ‘Ze zeggen: ik tel niet meer mee, er wordt over me gepraat in plaats van met me.’ Dat inzicht vormde de basis voor een andere benadering, waarin niet de ziekte, maar de mens centraal staat.
De vraag wat nog wél kan, opent juist nieuwe mogelijkheden
Bestuurder Surplus
Van pilot naar organisatiebrede aanpak
De organisatie startte met Sociale Benadering in de wijk. Na positieve resultaten, besloot Surplus de aanpak ook binnen woonzorglocaties toe te passen. Na een pilot op twee locaties, volgde verbreding naar de hele organisatie. Inmiddels worden alle dertien locaties in twee jaar tijd meegenomen in deze beweging. Otte: ‘We hebben er bewust een programma van gemaakt. Dit doe je niet ‘even’. Je doet dit samen met bewoners, naasten vrijwilligers en medewerkers.’
De ‘experience’ in de praktijk
Teams doorlopen een intensief traject. Een belangrijk onderdeel is de zogeheten “experience”.Het opleidingstraject waarin medewerkers als team meerdere weken samen aan de slag met de nieuwe manier van werken. Tijdens die periode wordt de locatie tijdelijk ondersteund door een ander team. Otte: ‘We hebben gaandeweg veel geleerd. Zo is de experience ingekort en ligt er meer nadruk op borging en begeleiding in de praktijk.’ Boomaars vult aan: ’Vanuit mijn rol ondersteun ik collega’s in het dagelijks werk. Het gaat vaak over bewustwording. Even stilstaan bij vragen als: wie is deze bewoner eigenlijk en wat vindt hij of zij belangrijk? Welke sociale rollen vervult deze persoon in het dagelijks leven en hoe kunnen we deze behouden, versterken of opnieuw betekenis geven?’
Eén team van leefbegeleiders
Binnen de Sociale Benadering blijven medewerkers werken vanuit hun eigen vakmanschap. ‘Je blijft helpende of verpleegkundige, maar als één team van ‘leefbegeleiders’ ben je samen verantwoordelijk voor het leven van bewoners’, vertelt Boomaars. Dat vraagt om samenwerking en vertrouwen. ‘We maken de omslag om meer vanuit talenten en competenties te werken. Zo ontstaat er ruimte voor nieuwe collega's met een andere achtergrond dan een zorgachtergrond .’ Otte: ‘Zij brengen nieuwe energie en kijken anders. Dat kan soms schuren, maar juist daar ontstaat iets nieuws.’ Medewerkers krijgen daarnaast expertrollen die passen bij hun interesses, talenten en competenties. Zo zijn er collega’s die zich verdiepen in thema’s als binnenwereld-buitenwereld, samenwerking met naasten of verpleegkundige zorg.
Anders kijken, anders werken
De grootste verandering is dat medewerkers meer ruimte krijgen om aan te sluiten bij wat voor bewoners belangrijk is. Het is belangrijk nieuwsgierig te blijven en samen te ontdekken wat voor iemand van waarde is en wat nog wél mogelijk is. Dat betekent ook dat vaste routines vaker worden losgelaten. Otte: ‘Dat is spannend. Vaste werkwijzen geven ook houvast. Medewerkers moeten de voordelen eerst zelf ondervinden.’ De aanpak vraagt veel van medewerkers, maar levert uiteindelijk iets op. Otte: ‘Na de eerste onrust ontstaat er juist ruimte. Medewerkers ontdekken dat ze zorg op een andere manier kunnen combineren met aandacht en gesprekken.’ Boomaars vult aan: ‘Je doet nieuwe dingen en ziet de impact hiervan op bewoners en naasten, dat geeft positieve energie.’
Je doet nieuwe dingen en ziet de impact hiervan op bewoners en naasten, dat geeft positieve energie
Verpleegkundige en coach Sociale Benadering
Samenwerking met naasten
Een belangrijk onderdeel van de aanpak is de samenwerking met naasten. Die begint al vóór de verhuizing naar een locatie. Boomaars: ‘We gaan bij iemand thuis in gesprek met bewoner en naasten over hoe het leven er nu uitziet, wat ze willen voortzetten na de verhuizing en wat naasten daarin betekenen. ’Volgens Otte helpt het om naasten te inspireren met wat allemaal mogelijk is. Zij zien soms niet wat er nog kan of mag als hun naaste in een woonzorglocatie woont. ‘Door daarover in gesprek te gaan, ontstaat er ruimte. Dat leidt regelmatig tot mooie initiatieven. Een mooi voorbeeld is de Indonesische middag die een dochter samen met haar moeder organiseert, waarbij ook andere bewoners en naasten aansluiten.’
De mens zien maakt het verschil
De effecten van de nieuwe aanpak zijn zichtbaar in het dagelijks leven van bewoners. Boomaars: ‘Je ziet bewoners echt veranderen. Een meneer wilde bijvoorbeeld graag weer biljarten, maar zijn balans liet dat niet meer toe. Toen is de fysiotherapeut met hem gaan oefenen. Niet in een oefenzaal, maar aan de biljarttafel. Zo werkten ze toe naar wat voor hem echt betekenisvol is: samen met zijn vrienden biljarten. Een andere bewoner vertelde dat haar kleinkinderen haar lichtpuntjes in haar leven zijn. Ze kwamen iedere week langs en kookten samen. Dan kijken we: hoe kunnen we dat hier blijven doen?’ Volgens Boomaars zit de grootste winst in gehoord worden. ‘Mensen voelen dat er niet alleen naar de zorgvraag wordt gekeken, maar naar hun bestaan.’
Verandering vraagt tijd
De implementatie van Sociale Benadering vraagt veel tijd. Otte: ‘Begin 2027 hebben alle locaties de experience doorlopen. De basis is gelegd en we gaan verder met verdieping en borging. Zo’n cultuurverandering kost zeker vijf jaar. Die beweging vraagt blijvende aandacht: coaching, reflectie en begeleiding van teams. Ook nieuwe medewerkers nemen we gelijk mee in het gedachtegoed.’ Voor organisaties die met de Sociale Benadering willen starten, hebben Otte en Boomaars een duidelijke boodschap: ‘Houd altijd voor ogen voor wie we dit doen. Juist als het spannend wordt of er wrijving ontstaat, is het belangrijk om vast te houden aan je visie. Als je daar doorheen bent, zie je wat het betekent als mensen zich gezien, gehoord en gewaardeerd voelen. Dat geldt voor bewoners, naasten, vrijwilligers en medewerkers.’
