’’Ik ben ontzettend blij dat dit nu eindelijk lijkt te gaan gebeuren. Dit dossier loopt al heel lang. Je hebt er echt een lange adem voor nodig gehad”, zegt Van Felius, die zich als senior beleidsadviseur onder andere bezighoudt met wet- en regelgeving. ’’Als ik ergens zie dat regels in de praktijk niet goed uitpakken, dan trek ik aan de bel.”

Jarenlange inzet
Het onderwerp houdt Van Felius al jaren bezig. Samen met onder meer ActiZ, Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland en verschillende cliënten- en beroepsorganisaties zette zij zich in om de wet aan te passen. ’’Een paar jaar geleden liep ik opnieuw tegen dit probleem aan. Toen heb ik samen met ActiZ en het CIZ gekeken hoe we deze wijziging weer op de agenda konden krijgen. Uiteindelijk heeft dat geleid tot een gezamenlijke lobby vanuit dertien organisaties.”

Die lobby resulteerde eind 2021 in een gezamenlijke brief aan de Tweede Kamer. De kern van de boodschap luidde destijds: familieleden die hun naaste al jarenlang vertegenwoordigen, moeten niet buitenspel worden gezet bij het aanvragen van een Wlz-indicatie.

Familie buitenspel
Vooral in de zorg voor ouderen en gehandicaptenzorg leidt de huidige wetgeving tot onbegrip. Veel cliënten die in aanmerking komen voor langdurige zorg zijn niet meer in staat zelf een aanvraag te ondertekenen. Toch mogen familieleden dat niet automatisch namens hen doen. ’’De mensen die bij ons verblijven zijn vaak niet meer in staat om zelfstandig een beslissing te nemen over een Wlz-aanvraag. Dan is het logisch dat een vertegenwoordiger die taak overneemt. Maar volgens de huidige wet kan dat alleen als er een wettelijke vertegenwoordiger is, zoals een mentor of curator.”

Voor Van Felius en haar collega's is dit moeilijk uit te leggen. Familieleden mogen hun naaste vaak al vertegenwoordigen bij gesprekken over zorg, behandeling en ondersteuning. Alleen voor de handtekening onder een Wlz-aanvraag is een formele juridische procedure nodig. ’’Dat is aan de familieleden nauwelijks uit te leggen. Zij vertegenwoordigen hun naaste al op allerlei andere momenten. Dan moet je ineens vertellen dat er voor deze ene handtekening een gang naar de rechter nodig is. Het enige antwoord dat je kunt geven, is dat de wet het zo voorschrijft.”

Minder regeldruk, meer tijd voor zorg
De praktijk laat zien dat dit zorgt voor extra administratieve lasten, vertraging in de zorg en onnodige druk op zowel families, zorgorganisaties als bij de rechtspraak. De wetswijziging levert vooral veel tijdwinst op, stelt Van Felius. ’’Op dit moment moet eerst een mentor worden aangewezen voordat een aanvraag verder kan. Dat kost tijd voor familie, zorgprofessionals, het CIZ en de rechtbank. Straks kan een familielid direct ondertekenen en kan de aanvraag meteen worden ingediend.”

Die vereenvoudiging is dan ook hard nodig. ’’Onze medewerkers vragen zich regelmatig af waarom de ene aanvraag wel via familie kan worden geregeld en de andere niet. Dat zorgt voor frustratie. We zijn onnodig veel tijd kwijt aan administratieve processen, terwijl die tijd veel beter aan zorg kan worden besteed.” Ook voor de rechtspraak betekent de wijziging een verlichting. ’’De rechter hoeft zich straks niet meer bezig te houden met procedures die alleen nodig zijn voor een handtekening. Dat scheelt voor iedereen werk en maakt het proces veel logischer.”

Aansluiten bij de praktijk
Volgens Van Felius doet de wetswijziging vooral recht aan hoe zorgverlening in de praktijk al jaren functioneert. ’’De bescherming van cliënten blijft gewoon goed geregeld. Daar verandert niets aan. Familieleden vertegenwoordigen hun naaste nu ook al bij belangrijke zorgbeslissingen. Het is daarom logisch dat zij straks ook een Wlz-aanvraag kunnen ondertekenen. Als die vertegenwoordiging door familie in de praktijk niet goed verloopt of er twijfel ontstaat over het handelen in het belang van de cliënt, blijft de mogelijkheid bestaan om via de rechter wettelijke vertegenwoordiging te laten regelen. Daarnaast blijft de bezwaar- en beroepsprocedure mogelijkheid op het indicatiebesluit gewoon van toepassing.”

Daarmee sluit de Wlz beter aan bij andere wetgeving, zoals de Wet geneeskundige behandelovereenkomst en de Wet zorg en dwang, waarin vertegenwoordiging door familie al langer mogelijk is. ’’Deze wijziging haalt een onnodige drempel weg. Familieleden kunnen hun naaste blijven ondersteunen zoals zij dat al jaren doen, zonder belastende juridische procedures. Dat is beter voor cliënten, beter voor families en beter voor de zorg.”