Waarom die expertise nodig is, ziet GZ-psycholoog Linda Eimers dagelijks. “Psychische problemen zijn niet gebonden aan leeftijd. Dat geldt voor iedere levensfase, dus ook voor ouderen. Daarnaast zijn er ziektebeelden die specifiek bij deze levensfase voorkomen. Wij kijken naar stemming, cognitie en gedrag en proberen te begrijpen wat er precies aan de hand is en welke behandeling of ondersteuning nodig is.”

Complexiteit wordt steeds meer de standaard
Volgens Arjo Kamp, directeur Behandeling en Expertise bij Kwadrant, is de doelgroep de afgelopen jaren veranderd. “De toegang tot de Wlz wordt smaller en de complexiteit van onze cliënten neemt toe. Multiproblematiek is eigenlijk de standaard geworden. Mensen verblijven korter op onze locaties en de behandeling wordt daardoor intensiever. Dat merken we ook aan de gedragskundige kant.”

Die ontwikkeling speelt niet alleen binnen woonzorglocaties. Kwadrant ondersteunt ook ouderen die thuis wonen. Juist daar verwacht Kamp dat de vraag verder zal toenemen. “In bepaalde gebieden krijgen we te maken met dubbele vergrijzing. Mensen blijven langer thuis wonen en tegelijkertijd zien we een forse stijging in de complexiteit van de zorgvraag. Niet alleen in onze huizen, maar ook daarbuiten.” Kamp ziet daarbij nog een andere uitdaging. Ouderen vragen volgens hem niet altijd gemakkelijk om hulp. “Veel ouderen willen niet tot last zijn. Tegen de tijd dat iemand aan de bel trekt, kan het probleem al behoorlijk groot zijn. Dan heb je behandelaren nodig die de expertise hebben om te beoordelen wat er speelt en welke inzet nodig is.”

Juist tegen die achtergrond valt het besluit om minder opleidingsplaatsen voor GZ-psychologen te bekostigen bij Kwadrant zwaar. Het Capaciteitsorgaan adviseerde 1240 opleidingsplaatsen per jaar. Minister Sterk besloot voor komend jaar 691 plaatsen publiek te financieren. Ook vanuit de Nederlandse GGZ is gewaarschuwd dat hierdoor bestaande personeelstekorten verder oplopen. De schaarste aan GZ-psychologen beperkt zich dan ook niet tot de ouderenzorg. In Friesland merken organisaties in verschillende sectoren dat het moeilijk is om voldoende GZ-psychologen te vinden. Ook Kwadrant loopt daar tegenaan. “Om onze formatie op peil te houden zouden we eigenlijk drie GZ-psychologen per jaar moeten opleiden”, zegt Kamp. “Dat lukt nu al niet. We kunnen maximaal één of twee mensen die mogelijkheid bieden. Opleiden is voor ons geen extraatje. Het is noodzakelijk om onze dienstverlening ook in de toekomst te kunnen waarborgen.”

Ook langer thuis wonen vraagt om deze expertise
Daarmee raakt het tekort aan GZ-psychologen ook aan een bredere beweging in de zorg voor ouderen. Van ouderen wordt verwacht dat zij langer zelfstandig blijven wonen. Dat kan alleen als passende ondersteuning beschikbaar is wanneer problemen ontstaan. Volgens Eimers kan gedragskundige expertise daarbij ook preventief verschil maken. “Als wij op het juiste moment kunnen aanhaken, kunnen we soms voorkomen dat intensievere zorg nodig wordt. We ondersteunen niet alleen de oudere zelf, maar bijvoorbeeld ook mantelzorgers en zorgteams. Als die ondersteuning wegvalt of te laat komt, neemt de druk op hen ook toe.”

Minder opleidingsmogelijkheden kunnen die beweging juist moeilijker maken. “We weten allemaal dat de vergrijzing doorgaat. Vraag en aanbod sluiten nu al niet goed op elkaar aan. Als je dan minder gaat opleiden, wordt het moeilijker om dat verschil in de toekomst weer recht te trekken.”

Opleiden is investeren in de zorg van morgen
Opleiden betekent voor Kwadrant bovendien meer dan het vullen van toekomstige vacatures. Nieuwe mensen brengen kennis en ideeën mee en dragen bij aan de ontwikkeling van bestaande teams. “De leeroverdracht gaat twee kanten op”, zegt Eimers. “Je leidt iemand op, maar krijgt zelf ook nieuwe inzichten terug. Het is altijd vanzelfsprekend geweest om gemotiveerde mensen verder te helpen en de basiskennis mee te geven die ze voor dit vak nodig hebben. Dat die mogelijkheid kleiner wordt, is moeilijk te begrijpen.”