Tim van Iersel

timvaniersel

Tim van Iersel, geestelijk verzorger en ethicus

Ethiek bij dementie: gewoon goede zorg bieden 

In de week van reflectie, ethiek en moreel beraad (20 t/m 24 november 2017) is er aandacht voor morele vragen in de dagelijkse praktijk van de zorg. Tim van Iersel werkt als geestelijk verzorger en ethicus in verpleeghuizen waar voornamelijk ouderen met dementie wonen. Hij verzorgt onder meer de cursus ‘Ethiek bij dementie’ en schreef een blog over een morele vraag uit de dagelijkse zorgpraktijk die hij daar met zorgmedewerkers behandelt. 

“Wat is in dit geval goede zorg?” vraag ik de zorgmedewerkers bij de training ‘Ethiek bij dementie’. In de fictieve casus die we bespreken, eet een bewoner met gevorderde dementie het liefst vlees. Zijn familie geeft echter aan dat hij altijd overtuigd vegetariër is geweest. Wat nu?

“Natuurlijk de meneer geven waar hij van geniet,” zegt iemand overtuigd. “Je kunt hem dat toch niet afnemen?!” Er klinkt gemor in de ruimte. “Ja, maar als hij zich bewust zou zijn van wat hij doet, zou hij dat echt niet willen,” spreekt een ander tegen. “Je moet zijn levensovertuiging respecteren, juist als hij daar zelf niet meer voor kan opkomen.”

 “Hoe moeten we dit oplossen?”, wordt mij regelmatig gevraagd, wanneer me een dilemma wordt voorgelegd. “Dat lukt niet”, antwoord ik dan. Een dilemma oplossen is een illusie. Daarvoor is het nu eenmaal een dilemma.

Niet oplossen, maar afwegen

“Wat moeten we dan doen?”, is vaak de vervolgvraag. Niet oplossen, maar afwegen. Het kenmerk van een dilemma is immers dat, welke kant je ook opgaat, het altijd pijn zal doen. Een dilemma is namelijk een conflict van verschillende waarden. Verschillende dingen die je tegelijk belangrijk en nastrevenswaardig vindt, maar die je niet tegelijkertijd kunt waarmaken. Als je een besluit voor een bepaalde richting in het dilemma neemt en je dus voor een bepaalde waarde kiest, zal dat altijd ten koste gaan van een of meerdere andere waarden. Dat doet pijn. Daarom is het een dilemma.

Start het gesprek vanuit waarden

Afwegen is dus de kunst. Daarvoor is het eerst nodig dat je de verschillende betrokkenen in beeld hebt: wie zijn de direct betrokkenen in deze situatie? Vervolgens vraag je je af: wat vindt elke betrokkene van waarde in dit dilemma? Wat vindt hij of zij belangrijk? Zo is de voor de bewoner het genieten van vlees op dit moment belangrijk, maar tegelijkertijd waarschijnlijk ook zijn vroegere levensopvatting. Dat bepleit in elk geval zijn familie. Binnen het zorgteam komen die verschillende meningen ook weer terug: sommigen kiezen voor de waarde van genieten, de anderen voor het respect voor zijn (vroegere) levensovertuiging van vegetarisme. 

Zo heb je goed in kaart wie wat belangrijk vindt. Dat helpt om elkaar te begrijpen en om het gesprek met elkaar aan te gaan. Bij een dilemma zijn namelijk meestal verschillende betrokkenen en begrip is de eerste vereiste om gezamenlijk tot een afweging te komen. Start inderdaad het gesprek met elkaar altijd vanuit waarden. Waarden zijn immers positief, waardoor het gesprek eerder een positieve wending zal nemen. Je kweekt daarmee begrip voor elkaar en dat is de basis voor goede zorg voor de persoon met dementie. 

Gewoon goede zorg bieden

We komen er uit. “Ik denk dat het goed is om in gesprek te gaan met de familie”, stelt een medewerker voor. “Dan kunnen we uitleggen waar we tegenaan lopen en wat voor wie belangrijk is. Dat weten we nu immers.” En: “Dit moeten we vaker doen. We kunnen nu tenminste eens goed zo’n dilemma bespreken en elkaars mening daarover delen.” Ieder stemt in, met een mooie slotzin van de jongedame: “Want ik wil gewoon goede zorg bieden.” 

Meer weten