Audrienne de Jonghe - foto Krystle Zonneveld NR
20 juli 2020

Zorg in coronatijd: Acht verpleeghuisbestuurders blikken terug op de eerste hectisch maanden

Als gevolg van de uitbraak van het coronavirus -Covid-19- sloten op 20 maart 2020 alle verpleeghuizen en woonzorgcentra in Nederland hun deuren voor bezoek. Inmiddels zijn de maatregelen versoepeld. Hoe kijken verpleeghuisbestuurders drie maanden later terug op deze turbulente periode? In deze longread het perspectief van acht bestuurders* van organisaties op het gebied van verpleeghuiszorg -inclusief woonzorgcentra- op de lessen die geleerd zijn en op wat bij een eventuele nieuwe uitbraak beter kan. “Niemand had verwacht dat het er zo in zou hakken.”

Covid-19 vraagt veel van iedereen die werkt in de zorg. Niet alleen in de ziekenhuizen, maar ook in de ouderenzorg en in de zorg thuis. In de artikelenserie Zorg in coronatijd laten we zien wat covid-19 voor medewerkers en organisaties betekent. Van duivelse dilemma’s tot kansen, van hoge werkdruk tot mooie samenwerkingen. 

De acht bestuurders zijn unaniem: de impact van het coronavirus is enorm geweest. Voor bewoners die te lijden hadden onder hun isolement en voor naasten die hun familielid niet konden bezoeken. En ook de impact op de medewerkers en bestuurders. De gigantische werkdruk en het overlijden van bewoners in deze omvang  “in één nacht 3 à 4 mensen die niet eens zo ziek waren”  is bij niemand in de koude kleren gaan zitten.

Audrienne de Jonghe - foto Krystle Zonneveld NR.jpg

Behoud van kwaliteit van leven

Eén ding is zeker, het landelijk sluiten van huizen heeft de afgelopen maanden tot schrijnende situaties geleid. “In de verpleeghuiszorg gaat het niet uitsluitend om de gezondheid en veiligheid van bewoners. Maar ook om het bieden van een prettige woonomgeving en om met behoud van kwaliteit van leven oud te worden.” Dan hebben we het over welzijn, zelfbeschikkingsrecht, menswaardigheid, autonomie. Allemaal waarden waar met de landelijke sluiting van de verpleeghuizen onvoldoende recht aan is gedaan.

In het vervolg zou er meer oog moeten zijn voor de morele dilemma’s. Onder meer door vroegtijdig het juiste gesprek te voeren met bewoners en naasten over hun wensen en behoeften en samen bepaalde afwegingen en keuzes maken. Maatwerk, iets waar alle acht bestuurders ook voor pleiten. “Ruimte bieden om als bestuurder zelf te besluiten wat goed is. Laat ons ons werk doen.”

Een loeistrakke aansturing

Van de acht organisaties kregen er zeven te maken met besmettingen onder de bewoners op meerdere locaties. De eerste fase vroeg om een loeistrakke aansturing. “Marsorders uitdelen”. Alle acht organisaties hebben dan ook direct een crisisstructuur ingericht, met als topprioriteit goed voorbereid te zijn op (verdere) besmettingen. Zonder uitzondering zijn er crisisteams ingesteld om één of twee keer per dag te overleggen en knopen door te hakken. “Deze fase was net een militaire operatie met commandostructuren”, zo kijkt een bestuurder er nu op terug.

Belang van hygiëne en infectiepreventie

Het belang van het aanscherpen van de hygiëne en infectiepreventie was ook vrijwel meteen haarscherp voor alle acht bestuurders. Aanleiding voor hen om concrete maatregelen te nemen. De organisaties hebben zich laten leiden door de landelijke richtlijnen maar zijn er op een aantal punten soms ook beredeneerd van afgeweken. “We hebben steeds de RIVM-richtlijnen als basis gebruikt. Later zijn we de uitgangspunten meer gaan vertalen naar de praktijk.”

De maatregelen werden gebaseerd op vier pijlers. Om te beginnen een versteviging van de hygiënemaatregelen, zoals handen vaker wassen, meer schoonmaken en desinfectiepalen plaatsen. Met de nadruk op vaker en meer. Ten tweede het gebruik van persoonlijke beschermingsmaterialen, dat na grote inspanningen gelukkig steeds beschikbaar was bij de bevraagde organisaties. Ten derde hebben de organisaties de mobiliteit van de bewoners en de medewerkers aan banden gelegd. Onder meer door vaste teams te vormen, looproutes aan te leggen en online te overleggen. Maar ook door cohortafdelingen te vormen en besmette bewoners op de kamer te isoleren. En de vierde pijler, tot slot, betrof het testen van mensen; in enkele organisaties niet alleen bij koorts maar ook bij verkoudheid.

Training on-the-job

Maar hoe borg je deze maatregelen in de organisatie? De organisaties zijn protocollen gaan opstellen en hebben instructies ontwikkeld. Weliswaar waren de medewerkers zich heel bewust hoe belangrijk een goede hygiëne is, maar velen vonden het best lastig om in de praktijk volgens vaste protocollen te werken. “Het geprotocolleerd werken in deze omvang was nieuw voor veel medewerkers.” Meerdere organisaties zijn vervolgens dan ook de medewerkers intensief gaan trainen. Hiervoor is speciaal instructiemateriaal ontwikkeld, zijn er filmpjes gemaakt, medewerkers werden on-the-job getraind. Eén organisatie heeft zelfs een mobiel expertiseteam van verpleegkundigen uit het ziekenhuis en de wijkverpleging ingesteld, omdat e-learning niet voldoende was. Persoonlijke coaching op de werkvloer, dát bleek effectief.

Informeren, communiceren, overleggen

Welke maatregelen namen de organisaties en waarom? “Ik heb me rotgecommuniceerd.” Naar medewerkers, naar bewoners, naar familieleden en anderen. Goede communicatie was van cruciaal belang. Zowel om iedereen te informeren, als ervoor te zorgen dat mensen betrokken bleven, dat er draagvlak en begrip was voor de genomen maatregelen en dat ze vertrouwen hadden in de organisatie en haar aanpak.

In het opstellen van een goede aanpak stonden de bevraagde organisaties niet alleen. De samenwerking in de regio was goed en er waren korte lijntjes met de GGD, ziekenhuizen, ouderzorgorganisaties en/of andere regionale zorgpartijen. Ook zaten sommige aan tafel bij het Regionaal Overleg Acute Zorg. Deze overleggen waren hard nodig om een eenduidig verhaal naar buiten te brengen, om ruggenspraak te houden en ook voor steun. De organisaties wisten hierdoor dat ze er niet alleen voor stonden en dat deze strijd gezamenlijk gevoerd werd.

Behoefte aan steun en support

Iets waar ook de individuele medewerkers behoefte aan hadden. “Medewerkers en artsen zagen mensen lijden onder het isolement en de eenzaamheid. Daardoor zijn sommige medewerkers in gewetensnood geraakt.” De verpleeghuizen zaten op slot, bezoek mocht niet komen. De medewerkers voelden zich machteloos omdat ze daar weinig in konden betekenen. Niet de gebruikelijke zorg kunnen bieden, heeft er bij sommigen echt ingehakt. Een deel van hen ontwikkelde een posttraumatische stress-stoornis. Om de medewerkers te ondersteunen zorgden de organisaties voor psychologische hulp, buddy’s en coachingstrajecten, deels in samenwerking met de GGZ.

Betrekken bewoners en naasten

Natuurlijk zijn er ook aandachtspunten. Als de bestuurders terugblikken dan bleek het in de praktijk niet gemakkelijk om bewoners en naasten te betrekken bij de maatregelen die zijn getroffen. Hoewel de organisaties geprobeerd hebben hen goed te informeren en met hen in gesprek te zijn, is dat niet overal goed gelukt. In de woorden van een van de bestuurders: “We hadden op centraal niveau de cliëntenraad goed aangehaakt, maar op lokaal niveau niet.” Daarom is het volgens diverse bestuurders zaak om goed na te denken over hoe bewoners en naasten aangehaakt kunnen blijven in crisissituaties.

Leiderschap medewerkers

Niettemin hebben de afgelopen drie maanden veel saamhorigheid gebracht. “Er was een enorme power binnen de organisatie. Er heerste een gevoel van ‘we gaan ervoor, we regelen het en we gaan het doen’.” De bestuurders benadrukken dat ze trots zijn op de proactieve houding, het oplossingsvermogen en het leiderschap van medewerkers. “Er is met elkaar topsport bedreven.”

* Er is gesproken met de volgende acht bestuurders:

  • Audrey van Schaik, raad van bestuur Kennemerhart
  • Geralde Schreuder, directeur zorg St Pieters en Bloklands
  • Gijsbert van Herk, raad van bestuur, Stichting Humanitas Rotterdam
  • Janine Noordhuis, raad van bestuur Zorgspectrum Het Zand
  • Karin Leferink, raad van bestuur IJsselheem
  • Marcel van der Priem, directeur langdurige zorg, Rivas
  • Marcel van Woensel, raad van bestuur Van Neynsel
  • Mireille de Wee, raad van bestuur De Riethorst-Stromenland

Ga naar de artikelenreeks 'Zorg in coronatijd'

laat hier een reactie achter

Naam
E-mail
Reactie
ActiZ logo RGB

Corona Infolijn

Werkdagen 09.00-17.00 uur

Laatste nieuws