“Ik maak me zorgen over de zorg. Terwijl de sector discussieert over marktwerking, dreigt het domein van de zorg afgesnoept te worden door andere aanbieders”, stelt professor Theo Poiesz. “De sector moet inzetten op waardevermeerdering en over de eigen grenzen kijken.” Poiesz vindt de discussie over marktwerking een schijndiscussie. “In Nederland is niet helder bepaald wat marktwerking is en onder welke condities marktwerking in de zorg kan worden ingevoerd. Dat maakt een discussie nogal moeilijk. De discussie die je wel kunt voeren is de vraag of het politieke proces rond marktwerking het meest handige was. De overheid richtte zich vooral op kostenbeheersing. Maar als je alleen maar op concurrentie op kosten blijft focussen, trek je op den duur de kwaliteit onderuit.”
Maatwerk “De sector moet nu alle zeilen bijzetten om de kostenfocus te doorbreken. Uiteindelijk moet je collectief inzetten op waardevermeerdering. Dat betekent kwaliteitsverhoging én kostenverlaging. Dat kun je bereiken door maatwerk te leveren voor specifieke zorgvragen en te besparen op kosten voor gestandaardiseerde producten en diensten. Datgene wat iedereen kan, kun je net zo goed tegen de laagste kosten inzetten. Maar voor niet-gestandaardiseerde zorg moet je zoveel mogelijk gebruikmaken van kwaliteitsinnovaties. Explicieter nadenken over de scheiding tussen standaard zorg en maatwerk kan helpen bij het scheppen van ruimte voor innovatie. Nu dreigen we naar een situatie te gaan waarin alles gestandaardiseerd moet worden omdat je tegen die kostenmuur aanloopt. Maar tegelijkertijd is het onmogelijk alles in de zorg te standaardiseren.”
Andere marktpartijen Er speelt echter ook een heel ander probleem. Als we niet uitkijken, is de huidige discussie over marktwerking straks achterhaald. Andere partijen, zoals pensioenmaatschappijen, horeca-ondernemingen, buitenlandse zorgaanbieders dingen mee op de Nederlandse zorgmarkt. “Vroeger was zorg uitsluitend gericht op het snel weer laten functioneren van de patiënt, nu is er meer aandacht voor kwaliteit van leven. Er komen andere partijen op de markt die dat explicieter gaan verzorgen. Diverse binnenlandse en buitenlandse partijen zullen kijken of mensen willen bijbetalen voor extra diensten. Je kunt dan ook denken aan diensten op gebied van opleidingen en cultuur van commerciële bedrijven. ”
Betonnen muur
“We hebben altijd het idee gehad dat zorg volstrekt gescheiden is van andere sectoren, iets nobels, iets charitatiefs. Dus we hebben een hele grote betonnen muur om de zorg heen gezet. Maar andere partijen willen dezelfde doelgroepen bedienen en ervaren die muur helemaal niet . In feite staat de betonnen muur er ondertussen al niet meer. Laten we alsjeblieft niet de illusie hebben dat we op termijn de Nederlandse zorg kunnen afschermen van buitenlandse invloeden. De zorg gaat echt veranderen. Wat ik mij nu afvraag is: wie gaat dan de regie voeren? Als de Nederlandse zorgsector niet innoveert, zullen andere partijen dat doen. De vraag is hoe de zorgsector nu de zorg vorm wil geven. Zodat we niet straks met de rug tegen de muur moeten toezien dat andere partijen het zorgaanbod bepalen omdat ze op dat moment een beter concept hebben.”
februari 2009
Theo Poiesz is hoogleraar Economische Psychologie en hoogleraar Health Care Marketing aan de TiasNimbas Business School, Universiteit van Tilburg.