De groeiende zorgkosten zijn – mede in het licht van de economische crisis – voor de overheid aanleiding om te zoeken naar maatregelen gericht op beheersing en ombuiging van de collectieve uitgaven. Zo probeert de overheid te komen tot een toekomstbestendige (langdurige) zorg. De verleiding is groot om als oplossing voor economische problemen de kaasschaafmethode te hanteren en kortingen door te voeren op de financiering. ActiZ is van mening dat de oplossing van dit vraagstuk primair gezocht moet worden in de zorg zelf.
Om die reden heeft ActiZ een eigen onafhankelijke commissie van deskundigen gevraagd om vanuit die inhoudelijke gedachte te zoeken naar nieuwe wegen voor toekomstbestendige zorg.
Zorg die uitgaat van waardecreatie voor cliënt en maatschappij én tevens voorziet in financieel maatschappelijke opbrengsten. Voor u ligt het resultaat van deze commissie.
Essentie
De kern van het betoog van de commissie - en daar sluit ActiZ zich volledig bij aan - is dat het tijd is voor een paradigmaverschuiving in de langdurige zorg. De oplossing ligt voor een belangrijk deel in het stimuleren van de eigen verantwoordelijkheid en eigen mogelijkheden van de burger en zijn sociale omgeving. Daardoor kan men zelfstandiger en minder afhankelijk van zorg door het leven en kan de zorgconsumptie afnemen. Zorgorganisaties moeten worden beloond voor de mate waarin zij bijdragen aan de zelfredzaamheid van de burger en de tevredenheid van de cliënt over de verleende zorg en dienstverlening.
Verantwoordelijkheid
Burgers worden in het huidige stelsel onvoldoende aangezet om zo veel als mogelijk de verantwoordelijkheid voor hun gezondheid en zelfredzaamheid te nemen. Zorgaanbieders op hun beurt krijgen onvoldoende ruimte om binnen de bestaande productiegedreven bekostigingsystematiek te werken aan deze stimulering van de eigen redzaamheid. Er bestaat “geen tarief” of andere prikkel voor deze activiteiten.
Op dit moment ontvangt ook de burger weinig prikkels en inspiratie vanuit de samenleving ter bevordering van actief gezond gedrag, zelfredzaamheid en informele zorg voor elkaar (“samenredzaamheid”). Terwijl dat wel noodzakelijk is voor het in stand houden van solidariteit en toegankelijkheid van de zorg voor iedereen.
Maatschappelijke opbrengst
Door de eigen verantwoordelijkheid van de burger te versterken, wordt de zorgconsumptie geremd en dat heeft een gunstige uitwerking op de (collectieve) zorguitgaven. Zelfs bij een geringe uitruil van professionele zorg naar omgevingshulp zijn al substantiële besparingen mogelijk. Deze andere oriëntatie op de zorg vereist een dialoog tussen cliënt en professional over de mogelijkheden en wijze waarop de eigen kracht van de cliënt en de ondersteuning vanuit zijn omgeving (zoals mantelzorg) kan worden versterkt.
De eigen verantwoordelijkheid van de burger kan verder worden aangesproken via een persoonlijke bijdrage in de zorgkosten. Hierbij kan worden gedacht aan no-claims, eigen bijdrageregelingen, aanvullende verzekeringen of een spaarregeling voor voorzienbare zorguitgaven vergelijkbaar met pensioensparen. Deze keuzes vereisen een maatschappelijk en politiek draagvlak.
Aandacht voor kwetsbare burgers
Niet iedereen kan zelf regie uitoefenen. Naast het bevorderen van zelfredzaamheid dient er ruimte te zijn voor een categorie mensen die ondanks aandacht voor gezond leven en maximale inschakeling van de eigen omgeving toch zorg nodig heeft. Soms veel zorg. Soms levenslang of in de laatste levensfase, zoals bij dementie. Elk stelsel zal zich rekenschap moeten geven van deze categorie en de samenleving heeft de plicht voor die mensen te zorgen.
Rol zorgaanbieders
Ook de aanbieders van langdurige zorg zijn toe aan een nieuw paradigma. Van zorgaanbieders die uitvoeren wat indicatieorgaan en zorgkantoor hen opdragen, wil de huidige generatie zich omvormen tot partijen die er eer in leggen om de zelfredzaamheid van de cliënt als uitgangspunt te nemen en die te bevorderen. Zorgorganisaties willen zich omvormen tot organisaties die handelen vanuit de centrale vraag: “Wat moet mijn rol zijn in het versterken van de zelfredzaamheid van de cliënt? Misschien wel één waarin wij zo snel als mogelijk onze eigen betrokkenheid afbouwen.”
Sterke cliëntpositie
De cliënt moet echt aan het stuur staan, regie voeren en inkoopmacht hebben. Keuzevrijheid voor de cliënt is waar we voor staan met maximale verantwoordelijkheid en eigen regie. Keuzevrijheid betekent het bij elkaar brengen en op elkaar afstemmen van vraag en aanbod. En daarmee is er sprake van een markt. Vóór of tegen marktwerking is daarom geen zinnige discussie. Bij een sturende cliënt hoort cliëntvolgende financiering. Van belang is dat het uitgangspunt “wie zijn eigen regie nemen kan, doet dat” uitgangspunt wordt in de verdere uitwerking van het stelsel.
Draagvlak
Met de commissie is ActiZ van mening dat deze nieuwe benadering een breed maatschappelijk draagvlak vereist. Een maatschappij breed besef en acceptatie dat burgers weer meer zelf verantwoording dragen. Om burgers met succes te kunnen begeleiden en aanspreken op die eigen rol en verantwoordelijkheid is een krachtig ondersteunend appel van onder andere de overheid nodig. Ook vanuit andere domeinen (welzijn, onderwijs, maatschappelijke opbouw) zal gewerkt moeten worden aan draagvlak in de samenleving voor een meer actieve en verantwoordelijke rol van de burger.
Daarnaast moet de autonome rol van de zorgprofessional verder uitgebouwd worden. Die moet de ruimte krijgen om zorg op maat te leveren die leidt “naar autonomie, verbondenheid en een gezond leven”, de titel die de commissie aan haar rapport heeft gegeven.
Aan de slag
Langs deze route voorzien ActiZ en de commissie een forse verlichting van de druk die langdurige zorg op de samenleving legt. Met inzet van meer preventie en meer gebruik van sociale steunnetwerken. En met minder automatisme in de zorgvraag. Maar vooral vanuit het idee dat de langdurige zorg geen kostenpost is maar zorg met een grote maatschappelijke waarde.
ActiZ hoopt in de sector, bij cliëntenorganisaties, bij verzekeraars en bij de overheid steun en medewerking te ontvangen voor het realiseren van deze prachtige ideeën die alleen met vereende kracht succesvol in de praktijk kunnen worden gebracht.
april 2010
Lees het volledige rapport 'Naar autonomie, verbondenheid en een gezond leven'