Han Noten opende de 'Nationale conferentie verpleging, verzorging en thuiszorg' op 18 juni 2009 te Amsterdam. Een samenvatting.
In zijn openingsspeech zet Han Noten, bestuursvoorzitter van ActiZ, de toon voor de conferentie. Hij daagt de deelnemers uit om het paradigma van toezicht in de zorg om te draaien. Geen controle op het systeem, maar borg de kwaliteit van de zorgverlener, de professional. Laat niet het zorgkantoor bepalen wie zorg verleent, maar de cliënt. Tot slot pleit Noten voor een vereenvoudiging van het systeem.
“Fouten maken in de zorg, dat vinden we, de samenleving, onacceptabel. Daarom is er toezicht en zijn er maar liefst 40 wetten en regels waar de zorgaanbieder aan moet voldoen. U, de ondernemer, weet dat het onmogelijk is om al die wetten nooit te overtreden. Dat maakt u bang om risico’s te nemen.
Wantrouwen
Maar daarin staat u niet alleen. Ook de overheid is bang om risico’s te nemen. En zo is een zorgstelsel ontstaan dat zich kenmerkt door een hoge regeldichtheid en complexiteit. Er zijn regels en toezichthouders voor kwaliteit, marktwerking, arbeidsomstandigheden, financieringsstromen etc.
We worden nu vaak geleid door angst en wantrouwen. Wantrouwen van de overheid dat de zorgverlener en de zorgvrager altijd de maximale zorg willen, in plaats van de optimale hulp. En dat brengt hoge kosten met zich mee. Daarom controleren we de zorgprocessen en proberen we het aantal handelingen te minimaliseren. Maar is dat juist?
Omdraaien
Stel, je draait het om. Het probleem is de manier waarop wij sturen. Dus de sturing moet anders. En we laten de inhoud van het zorgproces bepalen door zorgvrager en verlener zelf, dat kan veel efficiënter zijn. Dat is spannende gedachte, die ik u graag wil meegeven. De logica van het zorgproces komt dan tot stand tussen zorgvrager en -verlener. Die is gericht op minimaliseren van zorg en optimaliseren van resultaat. De uitkomst is lage kosten en dus hoge opbrengsten, en misschien duurdere handelingen.
Kwaliteit Hoe zorgen we dan voor goede zorg? Ten eerste, stuur op de kwaliteit van det zorgproces. De kwaliteitsgarantie moet zitten in de kwaliteit van de professional, niet in het systeem. Dat past ook veel beter bij ons waardesysteem van passie, persoonlijk en vertrouwen. Dan pas komen markt, toezicht en instituties. We hebben dus gekwalificeerd personeel nodig, dat hoger opgeleid is, beter beloond wordt en meer zeggenschap heeft. En dat niet verstikt wordt in de protocollen maar gedreven is door hun eigen vakmanschap.
De cliënt bepaalt Het tweede wat je zou moeten doen, is de cliënt op het paard zetten. Wat mij betreft betekent dat ook dat hij de leidende rol moet gaan nemen in bepaalde transacties. De cliënt, de kinderen, dat maakt niet uit. En dat betekent dus dat je moet gaan nadenken over vouchers.
Vereenvoudig het systeem
Ten derde moeten we de complexiteit van het systeem verminderen. Want de complexiteit leidt tot splitsing van de zorg. Dus reduceer de complexiteit om integrale zorg te kunnen bieden. En dat betekent dat we moeten durven te constateren dat in onze sector de AWBZ geen enkele toegevoegde waarde heeft.
De huidige situatie waarin er drie financiële stromingen zijn, veroorzaakt chaos en splitsing. Ik stel voor om één stroom te gebruiken, de zorgverzekeringwet. Dat heeft het grote voordeel dat je de enorme institutionele inkoopmacht van de huidige zorgkantoren in een keer om zeep kunt helpen. Want die huidige institutionele inkoopmacht maakt dat de zorgmarkt een “fake wereld” wordt, waar de cliënt niets meer te kiezen heeft. Als de cliënt de macht aan de inkoopkant krijgt, ontstaat er meer dynamiek.
Beloningscode Tot slot moeten we het sociologisch waardesysteem erkennen. Men vindt dat je zorg voor ouderen niet in een beursgenoteerd kader kunt bieden. Het is een probleem als je rijk wordt van zorg verlenen aan ouderen. Dat heeft dan ook consequenties voor de beloning van de bestuurders. In deze markt moeten de bestuurders zich gedragen conform de waarden die er heersen. En dus vinden we ook dat de beloningscode voor bestuurders verplicht moet zijn.
Tegelijkertijd is een herdefinitie van het begrip markt nodig. Er moet competitie zijn, geen concurrentie, en ruimte voor veranderingen. Nieuwbouw, bijvoorbeeld een initiatief als Buurtzorg is echt anders dan verbouw. Verbouwen vraagt steun, tijd, geld en ruimte.
Oplossing vereist verandering
En zo kom ik tot mijn slotconclusie: Misschien zou het helpen als we kunnen toegeven als wetgever, toezichthouder en bestuurder, dat we geen deel zijn van oplossing maar van het probleem. We kunnen wel deel worden van oplossing, maar dan moeten we het echt anders doen.”
juni 2009