"Zorgondernemers zijn zelf verantwoordelijk voor voldoende personeel," stelt Adriaan Wirtz, manager werkgeverszaken bij ActiZ. "Maar ook de overheid heeft een verantwoordelijkheid, zeker waar het gaat om de toegankelijkheid en de kwaliteit van de zorg. En met het doemscenario voor ogen dat de arbeidsmarkt in 2020 zo krap is dat we nog voor slechts 60% aan de behoefte aan zorg kunnen voldoen, is het al helemaal geen kwestie van óf de een neemt actie óf de ander. Het arbeidsmarktprobleem wordt zo groot dat je alles wat je kúnt doen, móet doen."
"Zorgondernemingen zijn geen overheidsbedrijven. Met het arbeidsmarktbeleid van de werkgevers in de zorg hoeft de overheid zich dan ook niet te bemoeien. Dat kunnen we prima zelf regelen. Maar nu is er iets anders aan de hand. Het enorme personeelstekort, dat iedereen aan ziet komen, brengt de toegang tot de zorg in gevaar. De overheid erkent het probleem. Althans, dat wordt gezegd. Aan de daden zie ik helaas nog niet dat de politiek écht doordrongen is van de ernst. Er moet nú geïnvesteerd worden in de arbeidsmarkt, voor de korte én voor de lange termijn."
Ideeën genoeg
"Alle mogelijke maatregelen zijn in beeld gebracht, dat is het punt niet. We moeten bijvoorbeeld het werken in kleine deeltijdbanen aantrekkelijker maken. Dat kun je doen door gratis kinderopvang te bieden. Tegelijkertijd moet er geïnvesteerd worden in het behouden van personeel, met een goed levensfasebeleid met ruimte voor eigen keuzes op het gebied van vrije tijd en carrière, maar ook met scholingsmogelijkheden. Er zijn ideeën genoeg. Gratis kinderopvang en levensfasebeleid voor de gehele zorg kost één à anderhalf procent van de loonsom. Niet veel, maar je hebt het dan wel over een bedrag van 500 miljoen euro. Zelf heeft de zorgsector dat geld niet. En dan zeg ik: als je het probleem écht serieus neemt, dan vat je de financiële gevolgen ook serieus op."
Sociale innovatie
"Voor de goede orde: er is geld nodig. Maar dat is zeker niet het enige. Sociale innovatie is ook een belangrijk thema: het werk anders organiseren, zodat én de arbeidsproductiviteit omhoog gaat én medewerkers het gevoel hebben dat ze de zorg kunnen bieden die nodig is. Het is ook niet zo dat mensen werken in de zorg niet aantrekkelijk vinden. Integendeel. We trekken elk jaar nog heel veel jongeren. Maar het aantal schoolverlaters neemt snel af, het aantal ouderen neemt sterk toe. Ontgroening en vergrijzing gaan snel. Het dreigt écht mis te gaan."
Alle mogelijke maatregelen
"De politiek gaat het probleem nog te veel uit de weg. Er wordt alleen op korte termijn gedacht. Zorgondernemingen moeten de oplossing maar zoeken in de sfeer van moderne technologie, is de boodschap. Natúúrlijk moet dat gebeuren, en dat gebeurt ook volop in de branche. Maar het is lang niet voldoende. Het arbeidsmarktprobleem is véél groter. Nogmaals: we moeten álle mogelijke maatregelen inzetten. De cao moet concurrerend zijn. Kinderopvang en levensfasebeleid zijn essentieel. De arbeidsomstandigheden zijn belangrijk. Als branche doen we wat we kunnen. Maar feit blijft dat de overheid het probleem nog onderschat c.q. voor zich uit schuift. En daarmee begaat men een lelijke vergissing. Als er nu niet geïnvesteerd wordt in de arbeidsmarkt, is het probleem straks veel hardnekkiger en kost het vele malen meer om het op te lossen. Eind jaren '80 was er ook een groot personeelstekort in de zorg. Pas toen de situatie onhoudbaar werd, werd er ingegrepen. Toen moest er heel diep in de buidel getast worden.
Adriaan Wirtz is manager werkgeverszaken bij ActiZ
Juli 2008